راه مقابله با فارسی وان (فارسی1) "پارازیت " نیست


اخیرا نشستی تخصصی با عنوان اهداف پیدا و پنهان شبكه‎‎های فارسی‎زبان ماهواره‎ای در مركز تحقیقات استراتژیك مجمع تشخیص مصلحت نظام برگزار شد. در این نشست، اساتید وكارشناسانی از گرایش‎‎های مختلف از جمله كارشناسانی از دانشكده صدا و سیما حضور داشته و دیدگاه‎‎های خود را در باره علت رشد و توسعه این شبكه‎‎ها و رویكرد عجیب مردم به این شبكه‎‎ها بیان كردند. بخش عمده‎ای از انتقادات كارشناسان متوجه ضعف عملكرد صدا و سیما بود. فشرده مقالات ارایه شده در آن نشست در رسانه‎‎ها منتشر شد. بعد از انتشار گزارش‎‎هایی در باره محتوای اظهارنظر‎های كارشناسان در این نشست، بالاترین مقام رسانه ملی در واكنشی آشكار، كارشناسان شركت‎كننده در نشست مجمع را مرعوب دانست و گفت این شبكه‎‎ها به هیچ وجه تهدیدی علیه رسانه ملی نیستند. بلافاصله یكی از همان كارشناسان در یادداشتی كه بر روی وب‎سایت این مركز منتشر شد این جمله تعریضی را تیتر زد كه «پارازیت بر روی شبكه‎‎هایی كه تهدید نیستند!»

دو هفته بعد از این نشست، خبری در رسانه‎‎های سایبری و از جمله سایت اصول‎گرای جهان نیوز منتشر شد كه حكایت دیگری را نقل می‎كرد. خبر این بود: «نظرسنجی جدید صدا و سیما نشان می‎دهد كه مخاطبان ماهواره در تهران طی یك سال گذشته افزایش معناداری پیدا كرده‎اند. به گزارش خبرنگار اجتماعی جهان‎نیوز 45/4 درصد از مردم تهران بیننده ماهواره هستند كه نسبت به سال گذشته 10 درصد رشد پیدا كرده‎اند. از این مقدار 40/9 درصد بیننده شبكه‎‎های فارسی‎زبان هستند و 14 درصد فقط شبكه خارجی می‎بینند. میانگین زمان تماشای ماهواره 2 ساعت و 5 دقیقه است. 48/9 درصد از بینندگان ماهواره فارسی‎وان می‎بینند. همچنین از وقتی شبكه فارسی‎وان آمده، مخاطب بی‎بی‎سی 30 درصد كاهش داشته است. 46/2 درصد از كسانی كه فارسی‎وان می‎بینند، جذابیت را عامل اصلی برای مراجعه به این شبكه دانستند. مطابق این نظرسنجی 48 درصد مخاطبان ماهواره، متقاضی فیلم و سریال هستند. 13 درصد دیدن شو، 6/6 درصد ورزش، 5/6 درصد هنر و 3/8 درصد برنامه‎‎های علمی را دلیل تماشای ماهواره ذكر كرده‎اند. 50/6 درصد از پرسش‎شوندگان گفتند كه ماهواره با فرهنگ ما سازگاری ندارد و 34/8 درصد مخالفت كردند و گفتند كه ماهواره منطبق با فرهنگ ماست.»

صدا و سیما می‎تواند این خبر را هم تكذیب كرده و صورت مسئله را پاك كند، اما اگر به دور و بر خودتان نگاهی بیندازید، متوجه خواهید شد كه این آمار بسیار خوش‎بینانه و شاید قدیمی به‎نظر برسد. چراكه این روز‎ها همه‎جا صحبت از فارسی‎وان و برنامه‎‎های آن است. این شبكه نه تنها باعث جذب مخاطبان رسانه ملی شده، بلكه حتی مخاطبان شبكه‎‎های فارسی‎زبان ماهواره‎ای پر سابقه را نیز جذب كرده است، به طوری‎كه بسیاری از این شبكه‎‎ها درصدد تغییرات بنیادی در برنامه‎‎های خود بر‎آمده‎اند و شبكه‎‎هایی مثل GEMیا PMC یا TV PERSIA نیز موضوع فیلم و سریال را در دستور كار خود قرار داده‎اند.

ماجرا آنقدر جالب شده كه خود رسانه ملی نیز برنامه‎‎هایی برای علت‎یابی رویكرد به این شبكه‎‎ها گذاشت. در یكی از این برنامه‎‎ها بنده به اتفاق بیژن نوباوه نماینده مجلس و یك كارگردان تلویزیونی در رادیو گفت‎وگو به صورت زنده شركت و دیدگاه‎‎های خود را درباره فارسی‎وان بیان كردم. نشست‎‎هایی مشابه از سوی نهاد‎های رسمی در گوشه و كنار كشور برگزار شده یا در حال تدارك است. اما به‎راستی شبكه فارسی‎وان چه نوع شبكه‎ای است؟ از كجا تغذیه می‎شود؟ چه برنامه‎‎هایی را پخش می‎كند؟ به كجا وابسته است؟ گردانندگان آن كیستند؟ مركز پخش آن كجاست؟ چرا در كمتر از یك‎سال توانسته با شبكه‎‎های بزرگ ماهواره‎ای رقابت كند؟ دلیل رشد و گسترش این شبكه در ایران چیست؟ و در‎نهایت برای مقابله با آسیب‎‎ها و تهدید‎های ناشی از این شبكه چه تدابیری باید اتخاذ شود؟

برنامه‎‎های این شبكه عمدتا شامل جدیدترین و پر بیننده‎ترین فیلم‎‎ها و سریال‎‎های تلویزیونی است. طبق اعلام وب‎سایت رسمی فارسی‎وان، این شبكه 28 سریال در حال پخش دارد. اغلب این سریال‎‎ها هر شب و به صورت دنباله‎دار پخش می‎شود، سریال‎‎های مذكور در گروه‎‎های درام، عشقی، كمدی، اكشن و كودكان قرار داشته و عمدتا با سانسور خفیف برای نسخه فارسی منتشر می‎شود. این شبكه مجری ندارد و میان برنامه‎هایش موزیك و تبلیغات است، خبر نیز پخش نمی‎كند، دوبله فارسی سریال‎‎ها بسیار ضعیف است و ترجمه‎‎ها نیز گاه خنده‎دار و عجیب به‎نظر می‎رسد. سریال‎‎های روز دنیا مانند 24، فرار از زندان، لاست، ویكتوریا و فرند از جمله فیلم‎‎هایی است كه توانسته مخاطبان انبوه برای این شبكه در مخاطبان فارسی‎زبان جلب كند و مخاطبانی كه تعداد آن‎‎ها در حوزه تمدنی فارسی‎زبان یعنی ایران، افغانستان و تاجیكستان و برخی كشور‎های منطقه بیش از 120 میلیون نفر است.

محور اصلی فیلم‎‎ها و سریال‎‎های فارسی‎وان، تبلیغ سبك زندگی غربی است؛ چیزی كه باعث شده توجه مخاطبان دختر و پسر نوجوان و جوان به آن جلب شود. شاید بتوان همزمانی راه‎اندازی این شبكه‎‎ها با قطع بسیاری از برنامه‎‎های جذاب عوام‎پسند یا خیابان خلوت كن رسانه ملی را معنادار دانست. البته بدیهی است موارد متعددی همچون مشروب‎خواری، ارتباط نامشروع و خیانت میان زوج‎‎ها به‎وفور در این سریال‎‎ها مشاهده می‎شود كه در تضاد كامل با ارزش‎‎های ایرانی و اسلامی قرار دارد، اما نقشه فارسی‎وان به موذیانه‎ترین شكل و به‎نحوی كه مخاطب را دفع نكند و كانال را تغییر ندهد، انجام می‎شود. همه مردم صاحب قوه تحلیل رسانه‎ای نیستند و نباید انتظار داشت از پس سریال‎‎های سرگرم‎كننده، به اهداف جنگ نرم پی ببرند! علت دیگر جذابیت فارسی‎وان، دنباله‎دار بودن برنامه‎‎ها به‎صورت هر شب است. این برنامه‎‎ها مخاطب را ر‎ها نمی‎كند، خاصیت دراماتیك، عشقی و كمدی این سریال‎‎ها باعث شده تا مخاطب عام به‎خصوص مخاطب غیرسیاسی كه خسته از كار روزانه به‎دنبال رسانه‎ای غیرخبری و غیرسیاسی و غیرجدی به‎دنبال پر كردن اوقات استراحت خود است، بر روی این كانال‎‎ها متمركز شود.

بدون تردید، خوش‎مان بیاید یا بدمان بیاید باید اعتراف كنیم فارسی‎وان قاپ مخاطب عامه ایرانی را ربوده است و در این رویكرد، صدا و سیما نقش مكمل داشته و زمینه‎ساز این استقبال بوده است. رسانه، كسی را اجبار به دیدن نمی‎كند، رسانه جایی رشد می‎كند كه مخاطب داشته باشد و فارسی‎وان مخاطب‎سنجی كرده و تیر را به هدف نشانده است. اگر نپذیریم كه از این ناحیه دچار آسیب و تهدید شده‎ایم، برایش چاره‎اندیشی نخواهیم كرد.

راه مقابله با فارسی‎وان پارازیت نیست كه این بازی موش و گربه است و تا ابد دوام نخواهد داشت. راه چاره در تغییر نگرش‎‎ها به برنامه‎سازی رسانه ملی است، باید در‎های رسانه ملی به روی هنرمندان، برنامه‎سازان، كارگردانان و فیلم‎سازان از هر گرایش و سلیقه‎ای و البته در چهارچوب سیاست‎های نظام باز شود.

باید شبكه‎‎های متعدد فیلم و سریال 24 ساعته در ایران راه‎اندازی شود، آرشیو غنی صدا و سیما می‎تواند محتوای چندین سال این شبكه‎‎ها را تأمین كند. اگر اوقات فراغت و استراحت مردم را با كانال‎‎های وطنی پر نكنیم، به‎سمت شبكه‎‎های خارجی روی خواهند آورد. امروز فارسی‎وان، فردا فارسی‎تو، پس فردا دیگر كانال‎‎های عربی و انگلیسی و فرانسوی و آمریكایی. راستی خبر دارید بعد از ام‎بی‎پرشیا، بی‎بی‎سی، یورو نیوز و فرانس 24 و سی‎ان‎ان، تركیه و مصر هم می‎خواهند شبكه فارسی راه بیندازند؟

 دكتر حمید رضا ضیایی پرور